|
|
CANAN: (Fars.) Ka. - Sevgili, gönül verilmiş, sevilen
kadın.
CANAY: (Tür.). - Ay gibi temiz, saf, parlak kimse. - Erkek ve
kadın adı olarak kullanılır.
CANAYDIN: (Tür.) Er. - Özü temiz, aydınlık ruhlu kimse.
CANBEK: (Tür.) Er. 1. Özü pek. 2. Güçlü kişilikli kimse. Canbek
Giray (1568-1636): Kırım hanı. Devlet Giray'ın torunu. Şakay Mübarek
Giray'ın oğlu. Selamet Giray'ın son zamanlarında kalgay (veliaht) oldu.
Arkasından han oldu. IV. Murat tarafından Rodos'a sürüldü.
CANBERK: (Tür.) Er. - Güçlü, sağlam kimse.
CANBEY: (Tür.) Er. - Canım gibi sevgili.
CANBULAT: (Tür.) Er. - Canbulat en-Naşirî. Mısır Memlûk
sultanı. Yaşbekin kölesiydi. Yaşbek, Canbulat'ı Sultan Kayıtbay'a sattı.
Kayıtbay kendisine önemli görevler verdi. Halep ve Şam valiliğine kadar
yükseldi. 1500 yılında sultanlığı ele geçirdi.
CANDAN: (Tür.) Ka. 1. Samimi, içten, kalbi. 2. Yakınlık belirten
davranış.
CANDANER:
(Tür.) Er. - İçten, samimi, dost kimse.
CANDAR:
(Tür.) Er. 1. Silah taşıyan, can ve dar isimlerinden müteşekkil birleşik isim.
2. Osmanlı'da, hassa askeri, kılıç askeri, idam hükümlerini infaz eden kimse. 3.
Jandarma. Muhafız.
CANDEĞER: (Tür.) Er. - Uğrunda can verilecek kadar güzel, değerli,
sevilen.
CANDEMİR:
(Tür.)Er. - Özü güçlü, demir gibi sağlam kişilikli.
CANDOĞAN: (Tür.) Er. - Cana doğan.
CANEL: (Tür.) Er. - İçten uzatılan el, dostluk eli. -
Erkek ve kadın adı olarak kullanılır.
CANER: (Tür.)
Er. - Delikanlı, genç, dinamik. - Can ve er kelimelerinden birleşik
isim.
CANFEDA: (Fars.). - Canını veren, özverili kimse. - Erkek ve kadın
adı olarak kullanılır. Canfeda Hatun: III. Murad'ın
annesinin en gözde cariyesiydi. Harem kethüdalığına getirildi ve sarayda büyük
nüfuz kazandı.
CANFER: (Fars.) Er. 1. Aydın bilgili. 2. Güçlü saygın.
CANFEZA:
(Fars.) Ka. - Can artıran, cana can katan.
CANGİRAY: (Tür.) Er. - (bkz. Giray).
CANGÜL: (Tür.) Ka. 1. Gül gibi canlı. 2. Güzel, temiz
kimse.
CANGÜN:
(Tür.) Er. - Doğduğu gün çok sevinilen kimse.
CANGÜR:
(Tür.) Er. - Canlı, neşeli kimse.
CANİB: (Ar.)
- Ön taraf, cihet. -Türk dil kuralına göre "b/p" olarak kullanılır.
CANİPEK: (Tür.) Ka. – Yumuşak
huylu
(kimse).
CANKAN: (Tür.) Er. - Soyu temiz, asil kimse.
CANKUT:
(Tür.) Er. 1. Kişinin mutluluğu talihi, şansı, uğuru. 2. Mutlu talihli
kimse.
CANNUR:
(Tür.) Ka. - Özü aydınlık, nurlu kimse.
CANOL: (Tür.)
Er. - Canım ol, can gibi içten ol.
CANRUBA:(Fars.) Ka. -
Gönül alan, sevgili.
CANSAL: (Tür.) Er. - (bkz. Can). -Can ve sal kelimelerinden
birleşik isim.
CANSEL: (Tür.) Ka. - Hayat veren su. - Can ve sel kelimelerinden
birleşik isim.
CANSEN: (Tür.). - Sen cansın, sevilensin. - Erkek ve kadın adı
olarak kullanılır.
CANSER:
(Tür.). - (bkz. Can). - Erkek ve kadın adı olarak kullanılır.
CANSES:
(Tür.) Ka. - (bkz. Canser).
CANSET: (Tür.) Ka. - Küçük kraliçe, prenses.
CANSEVER:
(Tür.) Ka. - (bkz. Cansın).
CANSIN: (Tür.) Ka. Canım gibisin, canımsın.
CANSOY: (Tür.) Er. - Asil, soylu, cana yakın.
CANSU: (Tür.)
Ka. 1. Hayat veren su, tazelik. 2. Sevgili, sevimli.
CANSUN: (Tür.) - (bkz. Cansu). -Erkek ve kadın adı olarak
kullanılır.
CANTEKİN:
(Tür.) Er. - Tek can, eşsiz can.
CANTEZ: (Tür.) Er. - Tez canlı, aceleci.
CANTÜRK:
(Tür.) Er. - İyi hasletlere sahip Türk.
CANVER: (Tür.) Er. - Canlı, haşere.
CARULLAH:
(Ar.) Er. - Allah'a yakın. Allah dostu. Carullah Zemahşeri: Müfessir,
alim.
CAVİD: (Fars.) Er. - Baki, daimi, ebedi.
CAVİDAN: (Fars.) Ka. - Daimi kalacak olan,
sonrasız, ebedi.
CAVİDE: (Fars.) Ka. - (bkz. Cavidan).
CAVİT: (Fars.) Er. - (bkz. Cavid).
CAZİM: (Ar.) Er. 1. Kesin. 2. Kesin kararlı.
Cazim Mehmed: Türk şair (1725).
CEBBAR: (Ar.) Er. 1. Cebreden, zorlayıcı. 2.
Kuvvet, kudret sahibi Allah, Allahın isimlerinden. 3. Becerikli. 4. Gökyüzünün
güneyinde bulunan bir yıldız kümesi.
CEBE: (Ar.) Er. 1. Zırh. 2. Osmanlıda silah
ihtiyacını karşılayan aracın adı. Cebeci ocağı, Yeniçeri ocağının
kaldırılmasıyla ilga edilmiş, kaldırılmıştır. Cebe Ali Bey: Türk komutan
(XV. yy.) İstanbul'un fethine kendi sipahileriyle katıldı. Ele geçirdiği kapı
kendi adıyla anıldı. Cibali kapısı.
CEBEL: (Ar.) Er. 1. Dağ. 2. Tarıma elverişsiz
arazi.
CEBERUT:
(İbr.) Er. - İbranice "kudret" anlamına
gelmektedir. Yeni Eflatuncu filozoflar ile işraki felsefesine tabi olan
mutasavvıflara verilen ad.
CEBİR: (Ar.) Er. 1. Zorlamak. 2. Düzeltme,
onarma. 3. Kırık veya çıkık bir kemiği yerleştirip sarmak.
CEBİRE: (Ar.) Ka. - (bkz. Cebir).
CEBRAİL: (Ar.) Er. 1. Peygamberlere vahiy getiren
dört büyük melekten biri. 2. Cibril, İbranice Allahın kulu. 3. Az çok zorla
olgunlaştırmak. Cebrail b. Ömer. Batı Karahanlı hükümdar
(1099-1102).
CEDİS: (Ar.) Er. - Arabistanın yerli
kabilelerinden birinin adı.
CEHDİ: (Ar.) Er. - Uğraşan, çalışan. Çaba ve
gayret gösteren.
CEHİD: (Ar.) Er. - Çalışma, çabalama, uğraşma.
- Türk dil kuralı açısından "d/t" olarak kullanılır.
CEHM: (Ar.) Er. - Cehm b. Safvan: İslam
kelamcısı. Mürcie ve Mutezile kelamından kendisine ait inanç kaidelerini
belirleyerek özel bir akım geliştirmiştir. Öğrencileri II. yy.'a kadar Cehmiye
inancını taşıyarak, Tirmiz'de yaşadılar. Daha sonra Eş'ariye mezhebine
girmişlerdir.
CEHVEN: (Ar.). - Kurtuba'da yerleşmiş, birçok
alim, fakih, vezir yetiştirmiş meşhur bir Arap ailesi. - Erkek ve kadın adı
olarak kullanılır.
CELADET: (Ar.). 1. Gözüpeklik. 2. Yiğitlik. 3.
Kahramanlık.
CELAL: (Ar.) Er. 1. Büyüklük, ululuk azamet. 2.
Hiddet, öfke. 3. Allah'ın "Kahhar, cebbar, mütekebbir" gibi sertlik ve büyüklük
ifade eden sıfatları. Kur'an'da Rahman suresi 27, 78. ayetlerde geçmektedir.
Zül Celali; Celal sahibi Allah.
CELALEDDİN: (Ar.) Er. 1. Dini savunan. 2. Dinin
ululadığı, övdüğü. Celaleddin Harizmşah: Son Harizm hükümdarı (Öl. 1231).
Celaleddin Rumi: Ünlü Türk mutasavvıfı, Mevlana. - Türk dil kuralı
açısından "d/t" olarak kullanılmaktadır.
CELASUN: (Tür.) Er. 1. Kahraman, cesur, atak,
delikanlı, yiğit. 2. Genç sağlıklı, gürbüz.
CELAYİR: (Tür.) Er. - Moğol kavminin bir kolu olup birçok kabileyi bünyesinde
toplamıştır. Celayirliler devleti, kendisine İlhanlılar devletini örnek
almıştır.
CELİL: (Ar.)
Er. 1. Büyük, ulu. (bkz. Celal). Allah için sıfat olarak kullanılır. 2. Osmanlı
devletinde vezir ve müşir rütbelerinde bulunanlara hitapta bu sıfat
kullanılırdı. 3. Güzel sanatlarda bir yazı stili.
CELİLAY:
(a.t.i.). - Ulu, yüce ay. -Erkek ve kadın adı olarak kullanılır.
CELİLE: (Ar.)
Ka. - (bkz. Celil).
CELVET: (Ar.)
Er. 1. Yerini yurdunu terk etmek. 2. Tasavvufta, kulun, Allanın sıfatlarıyla
halvetten çıkışına ve fena fillahda fani oluşuna denilir. Celvetiye; Aziz Mahmud
Hüdayi'nin kurduğu tarikatının adı.
CEM: (Ar.)
Er. 1. Toplama, biraraya getirme, yığma. 2. Hükümdar, şah. 3. Süleyman
Peygamberin lakabı. 4. Büyük İskender'in lakabı. Cem Sultan: Fatih Sultan
Mehmed'in Çiçek hatundan olma oğlu (1459-1495).
CEMAL: (Ar.)
Er. - Yüz güzelliği, zahiri ve batıni güzellik. Allah'ın rahmetle tecellisi.
Allah'ın lütuf, ihsan, rıza sıfatlarının karşılığı.
CEMALLEDDİN:
(Ar.) Er. 1. Dinin cemali, parlak yüzü. Daha çok şeref unvanı olarak
kullanılmıştır. el-Cevad el-İsfahani tarafından ilk defa
kullanılmıştır.
CEMALULLAH:
(Ar.) Er. - Allah'ın lütfü, bağışı.
CEMİL: (Ar.)
Er. 1. Güzel erkek. 2. İyilikle anma.
3. Eskiden okullarda verilen başan kağıdı.
CEMİLE: (Ar.)
Ka. 1. Güzel kadın. 2. Gönül almak amacıyla yapılan davranış. 3. İlk Emevi
devrinde yaşamış meşhur Arap şarkıcısı.
CEMİNUR: (Ar.)
Ka. - Işık, nur topluluğu, çok nurlu, aydınlık
kimse.
CEMRE: (Ar.)
Er. 1. Ateş. 2. Kor halinde ateş. 3. Şubat ayında azar azar artan sıcaklık. 4.
Hacıların Mina'da şeytan taşlaması. Küçük taş parçası. Arafat'ta hacıların
şeytan taşlamaları.
CEMŞASB:
(Fars) Er. 1. Hz. Süleyman. 2. Cemşid'in oğlu.
CEMŞİD:
(Fars.) Er. - Cemşasb'ın babası.
CENAB: (Ar.)
Er. - "Yan"manasına gelir. Şeref, onur ve büyüklük terimi olarak kullanılır.
Hazret, Cenab-ı Hakk, Cenab-ı Halik, Allah. - Dil kuralı açısından "b/p" olarak
kullanılmaktadır.
CENAN: (Ar.)
Ka. - Kalb, yürek, gönül.
CENGAVER: (Fars.) Er. Savaşçı, silahşor. Savaşı seven, savaşkan,
dövüşken.
CENGEL:
(Fars.) Er. - Orman.
CENGER:
(Fars.) Er. - (bkz. Cengaver).
CENGİZ: (Tür.) Er. - Cengiz Han. Moğol
İmparatorluğu'nun kurucusu, asıl adı Timuçin'dir. Moğolcada Çing sıfatının
çoğulu olarak, güçlü, kuvvetli anlamındadır. İslam ülkelerine düzenlediği
seferlerle acımasız ve gaddarca müslümanları katletti. İslam medeniyetine büyük
ölçüde tahribat verdi.
CENK: (Fars.)
Er. - Harp, savaş, kavga. - İsim olarak kullanılması uygun değildir. Hz.
Peygamberin değiştirdiği isimlerden birisi.
CENKER: <(f.t.i.) Er. - İyi savaşan, savaşçı.
CENNET: (Ar.)
Ka. 1. Uçmak. 2. Bahçe. 3. Çok ferah ve havadar yer. 4. Firdevs. - Allah'ın
insanlara müjdelediği, ölümden sonraki alemde bulunan, Allah'a inanan, günah
işlememiş veya günahlarından temizlenmiş olanların gireceği fevkalade güzel yer.
8 cennet olduğu rivayet edilmiştir. Daru'1-Celal, Daru's-Selam, Cennetü'l-Me'va,
Cennetü'1-Huld, Cennetü'n-Naim, Cennetü'l-Firdevs, Cennetü'l-Karar,
Cennetü'1-Adn.
CEREN: (Tür.)
Ka. - Halk ağzında "ceylan" anlamına gelir.
CERİB: (Ar.).
- Hububat için kullanılan bir ölçek. - Erkek ve kadın adı olarak
kullanılır.
CERİR: (Ar.)
Er. İp, halat. Yular anlamında. Sahabeden bu ismi taşıyanlar vardır.
CERİT: (Ar.)
Er. 1. Verimsiz çorak yer. 2. Bekar.
CESARET: (Ar.)
Ka. - Yüreklilik, korkusuzluk. - Erkek ve kadın adı
olarak kullanılır.
CESİM: (Ar.)
Er. - İri, büyük, kocaman, ulu, mühim.
CESİMİ: (Ar.)
Er. - İri, büyük.
CESUR: (Ar.)
Er. - Cesaretli, yürekli, yiğit, gözüpek, atılgan.
CEVAD: (Ar.)
Er. 1. Cömert, eli açık. 2. İhsan eden. - Dil kurumuna
uygun olarak
"d/t" ye dönüştürülür.
CEVAHİR: (Ar.)
Er. 1. Cevherler, elmaslar, kıymetli taşlar. 2.
Mayalar, özler. - Erkek ve kadın adı olarak kullanılır.
CEVAN:
(Fars.) Er. - Genç, taze, delikanlı. - Cüvan şeklinde kullanılabilir, (bkz.
Civan).
CEVDET: (Ar.)
Er. 1. İyilik, güzellik. 2. Olgunluk. 3. Büyüklük. 4. Tazelik. 5. Kusursuzluk.
Cevdet Paşa: Osmanlı devlet adamı. Tarihçi ve hukukçu (1822-1895).
CEVHER: (Ar.)
Ka. 1. Öz, maya. 2. Başlı başına, kendiliğinden olan. 3. Tıynet, cibilliyet,
soydan gelen, haslet, tabii istidat. 4. Kıymetli taş. 5. Ebcet hesabında yalnız
noktalı harfleri hesaplamaya dayanan tarih düşürme şekli. 6. Kılıç namlusuna
yapılan menevişli süs. - Kadın ve erkek adı olarak kullanılır.
CEVHERE: (Ar.)
Ka. - (bkz. Cevher). Hicri 5. asırda Bağdat'ta
yaşamış meşhur bir İslam hanımı.
CEVRİYE: (Ar.)
Ka. 1. Haksızlık. 2. Eza, cefa, eziyet, gadir, zulüm,
sitem.
CEVVAL: (Ar.)
. - Koşan, dolaşan, hareket eden, canlı.
CEVZA: (Ar.)
Er. - Güneşin Mayıs ayında girdiği ikizler burcu. Ebced.
CEYDA: (Ar.)
Ka. - Uzun boyunlu ve güzel.
CEYDAHAN: -
(bkz. Ceyda).
CEYHAN:
(Tür.). - Güney Anadolu'da
Toroslar'dan doğan ve Akdeniz'e dökülen nehir. - Erkek ve kadın adı olarak
kullanılır.
CEYHUN: (Tür.) Er. 1. Orta Asya'da Amu-Derya'ya Arap ve Farslıların
vermiş olduğu ad. 2. Tevrat'a göre cennetin 4 nehrinden biri.
CEYLAN: (Tür.) Ka. - Hızlı koşan, biçimli bacakları olan ve güzel
gözleriyle tanınan bir gazel cinsi.
CEZLAN: (Ar.)
. - Mutlu. - Erkek ve kadın adı olarak
kullanılır.
CEZMİ: (Ar.)
Er. 1. Cezm ile ilgili. 2. Kat-i karar ve niyete ait. 3. Kesmek.
CEZMİYE: (Ar)
Ka. - (bkz. Cezmi).
CEZRİ: (Ar.)
Er. - Kökle ilgili, kökten.
CEZZAR: (Ar.)
Er. - Deve kasabı. -Daha çok lakab olarak kullanılır. Cezzar Ahmet Pasa
(?-Akka 1804). Osmanlı vezirlerindendir.
CİHAD: (Ar.)
Er. 1. Din uğrunda düşmanla savaşma. 2. İslam uğrunda çalışma. Cihad
müslümanlara farz kılınmıştır. Mallarıyla, canlarıyla savaşan mü'minler övüldüğü
gibi, bu mücadele uğruna canını veren kişi şchidlik makamıyla yüceltilip taltif
edilmişlerdir. Kur'an'da defalarca tekrarlanan bir emirdir. - Dil kuralına uygun
olarak "d/t" olarak kullanılmaktadır.
CİHAN:
(Fars.) 1. Dünya, alem, kainat, yeryüzü, yerküresi. 2. Dünyada yaşayan
insanların tümü. Cihan Ara Begüm: Hint-Türk hükümdarı Şahcihan ile adına
Taç Mahal'in yapıldığı Mümtaz Mahal'in kızı. Dindarlığı ve ihlaslı oluşu
sebebiyle "Zamanın Fatıması" olarak anıldı. - Kadın ve erkek adı olarak
kullanılır.
CİHAN BANU: (Fars.) Ka. - Dünyaca tanınmış kadın.
CİHANDAR ŞAH: (Fars.) Er. - Delhi, Türk-Hind İmparatorları'nın 13.'sû
olup Şah Alem Bahadır'ın büyük oğludur.
CİHANDİDE: (Fars.). - Dünyayı gezip görmüş. - Erkek ve kadın adı
olarak kullanılır.
CİHANEFRUZ: (Fars.). - Dünyayı parlatan, aydınlatan.
CİHANER: (Fars.) Er. - Dünyaya bedel kişi, yiğit.
CİHANFER: (Fars.) Ka. - Cihanı, dünyayı aydınlatan, nurlu,
ışıklı.
CİHANGİR: (Fars.) Er. - Dünyaya egemen olan, dünyayı zabteden kimse.
Fatih. Osmanlı şehzadelerinin ortak adıdır.
CİHANGÜL: (Fars.) Ka. - (bkz. Cihan).
CİHANMERT: (Fars.) Er. - (bkz. Cihaner).
CİHANNUR: (Fars.). - Dünyayı aydınlatan, nurlu, ışıklı. - Türk-Hind
padişahı Ekber'in büyük oğlu. - Erkek ve kadın adı olarak kullanılır.
CİHANSER: (Fars.). - Cihan'ın başı. - Kadın ve erkek adı olarak
kullanılır.
CİHANSUZ: (Fars.) Ka. 1. Cihan yakan. 2. Gaznelilerden Buhran Şahı
mağlup edip, Gaznice ve Bust şehirlerini yakıp-yıkan, gaddar vahşi
Alaeddin-Hüseyin'e verilen ad.
CİHANŞAH:
(Fars.) Er. - Cihan'ın şah'ı. -
Kara-Koyunlu padişahlarından Timur'un ölümünden sonra kaybedilen yerleri geri
almıştır.
CİLASUN: (Tür.) Er. - Babayiğit, boylu, boslu, delikanlı,
gürbüz.
CİLVE: (Ar.)
Ka. 1. Hoşa gitmek için yapılan davranış. 2. İşve, naz. 3. Yeni gelin duvağının
kaldırılması merasiminin ve bu münasebetle güveyin geline verdiği hediyenin
(Türk yüz görümlüğü) adıdır.
CİNAN: (Ar.).
- Cennetler, yedi göğün üstünde ve Arş ile Kürsi'nin altındaki sekiz cennet. -
Kadın ve erkek adı olarak kullanılır.
CİNUÇEN: (Tür.) Er. - Üstün, galip, zafer kazanmış.
CİRYAL: (Ar.)
Ka. 1. Bir nevi kırmızı boya. 2. Altının kırmızılığı. 3. Temiz renk. 4.
Saf.
CİVAN: (Fars.) Er. - Genç, delikanlı, yakışıklı. - (bkz. Cevan,
cuvan).
CİVANBAHT: (Fars.) Er. - Mutlu, şanslı (kimse).
CİVANMERT: (Fars.) Er. - Cömert, eli açık genç, delikanlı.
COŞAN: (Tür.)
Er. - Coşku duyan, heyecanlı (kimse).
COŞAR: -
(bkz. Coşan).
COŞKUN: (Tür.) Er. 1. Coşmuş, galeyana gelmiş. 2. Duyarlı, aşın
hareketli.
COŞKUNER: (Tür.) Er. - Coşan kimse.
COŞKUNSU: (Tür.) Er. - Sel, gürültüyle akan su.
CÖMERT: (Tür.) Er. 1. Elinde olanı harcayan, eli açık. 2.
Başkalarına yardımdan kaçınmayan.
CUDİ: (Ar.)
Er. l. Cömert, eli açık. 2. İyilik severlikle ilgili.- Dicle nehri kıyısında bir
dağ. Nuh'un gemisinin tufandan sonra bu dağın üzerinde durduğu
söylenir.
CUDİYE: (Ar.)
Ka. - (bkz. Cudi).
CUMA: (Ar.)
Er. 1. Haftanın beşinci günü. 2. Müslümanların ibadet ve Bayram günü. 3. Cuma
günü kılınan öğle namazı. 4. Toplanma. Sure-i Cuma Kur'an'ın 62.
suresi.
CUMALİ: (Tür.) Er. - Cuma günü doğan.
CUMHUR: (Ar.)
Er. 1. Halk, ahali. 2. Kalabalık, başıboş kalabalık. 3. Takım, heyet. - Tekke
musikisinde koro tarafından okunan ilahi.
CÜBEYR: (Ar.)
Er. - Küçük kahraman, küçük yiğit. Sahabe isimlerindendir.
CÜHEYNE: (Ar.)
Er. - Ünlü bir Arap kabilesidir.
Kızıldeniz-Vadi'l-Kura arasında yaşamaktadırlar.
CÜMANE: (Ar.)
Ka. - Tek inci anlamında. Hz. Ali (r.a.)'nin kızkardeşi ve Rasulullah'ın
amcasının kızı olan hanım sahabi.
CÜNEYD:
(Ar.) Er. 1. Küçük asker,
askercik. Cüneyd-i Bağdadi: Ünlü mutasavvıf. |
|
